گندزداهای شیمیایی

گندزداهای شیمیایی
از مهم ترین ضد عفونی کننده شیمیایی آهک، کلر، فنول، کرزول، فرم الدئید، سوبلیمه، ازن و ترکیبات چهارگانه آمونیوم قابل ذکر است. 1- آهک: ارزان ترین ضدعفونی کننده است. از ترکیب آب با آهک، شیرآهک (هیدروکسید کلسیم) به دست می آید که جهت ضدعفونی مدفوع، طویله و مرغداری ها بسیار موثر است. آهک علاوه بر خاصیت ضدعفونی کنندگی، وسیله مناسبی برای از بین بردن بو می باشد. 2- کلر: کلر و ترکیبات آن در سطح وسیعی برای گندزدایی آب های آشامیدنی مورد استفاده قرار می گیرد. همچنین برای ضدعفونی سبزی و میوه جات و ظروف غذاخوری می توان از محلول پر کلرین به مقدار یک قاشق چایخوری در بیست لیتر آب استفاده کرد. برای انجام عمل ضدعفونی باید سبزی، میوه یا ظرف را به مدت 15-10 دقیقه در محلول پر کلرین قرار داده و بعد با آب سالم شسته و مصرف کرد. در صورتی که مقدار پر کلرین در محلول فوق را دو برابر کنند می توان با آن کف اتاق، راهروهای بیمارستانی و آمبولانس ها را ضدعفونی کنند. 3- فنل: فنل از قطران ذغال سنگ به دست می آید و برای گندزدایی لوازم طبی، لوازم آلوده، مدفوع و همچنین جهت شست و شوی جراحت ها در جراحی مورد استفاده قرار می گیرد. فنل در مدت 30 دقیقه با غلظت 5 درصد باکتری ها را از بین می برد. از طرفی اگر زمان تماس نیز افزایش یابد مثلاً در حدود 2 ساعت قادر است هاگ ها را از بین ببرد. چون ضدعفونی با این گندزدا ایجاد سمیت می کند لذا برای ضدعفونی ظروف آشپزخانه توصیه نمی شود. ضمناً محلول یک در هزار فنل خاصیت ضد فساد دارد. 4- کرزول: کرزول یکی از ترکیبات فنل است و به عنوان ضدعفونی کننده به مصرف می رسد. کرزول را با روغن های ارزان قیمت یا صابون ترکیب کرده و گندزدای خوبی از آن به دست می آورند که به نام کرئولین در بازار به فروش می رسد. یکی از انواع کرزول، لیزول می باشد که جهت گندزدایی توالت ها مورد استفاده زیادی دارد. 5- فرم آلدئید: فرم آلدئید یا آلدئید فرمیک گندزدای موثری است که به صورت گاز مصرف می شود. به علت سمی بودن باید در مصرف آن دقت کرد. در موقع مصرف اگر از ماسک استفاده نشود چشم و بینی را تحریک خواهد کرد. همچنین این ضدعفونی کننده خاصیت از بین بردن بو را نیز دارا می باشد. چون قابلیت نفوذ آن زیاد است لذا اغلب، سطوح اجسام را ضدعفونی می کند. اثر خوبی روی باکتری ها و ویروس ها داشته ولی روی هاگ ها زیاد موثر نیست. فرمل یا فرمالین یکی از انواع مهم فرم آلدئید است که 40% ماده موثر دارد. فرم آلدئید برای ضدعفونی اتاق بیمار، کتابخانه و کمد لباس مصرف می شود. برای ضدعفونی ملافه های معمولی به مقدار 30 گرم برای هر ملافه می توان استفاده کرد. 6- سوبلیمه: ضدعفونی کننده بسیار قوی و به علت سمی بودن بایستی در استفاده آن دقت لازم به عمل آورد. چون موجب خورندگی و زنگ زدگی فلزات می شود باید در جایی مصرف شود که تماسی با فلزات نداشته باشد. در صورتی که محلول آن به کار برده می شود باید آن را رنگی کرد تا اشتباهاًبه جای آب مصرف نشود که این کار را می توان با اضافه کردن مقداری پرمنگنات عملی ساخت. خالص آن در آب غیر محلول است ولی پس از اضافه کردن کلرورسدیم یا اسید کلریدریک به آن به حالت محلول در می آید. معمولا به غلظت های یک پانصدم و یک هزارم به کار برده می شود. در غلظت یک پانصدم و زمان تماس یک ساعته تمامی هاگ ها را از بین می برد. سرعت تأثیر آن رابطه مستقیمی با گرمای محلول دارد. 7- ازن: اکسید کننده بسیار قوی است که به طور وسیعی در کشورهای اروپایی برای ضدعفونی کردن آب های آشامیدنی به کار می رود. خاصیت باکتری کشی آن بر کلر رجحان دارد، لیکن اشکال عمده در مصرف آن در مقایسه با کلر، بهای زیاد آن می باشد. 8- ترکیبات چهارگانه آمونیوم: تعدادی از این ترکیبات میکروب کش بوده و به عنوان گندزدای موثر در از بین بردن میکروب های بیماری زا به کار می روند. به علت غیر سمی بودنشان برای ضدعفونی کهنه بچه استفاده می شود. از این ماده در غلظت های یک هزارم و یک ده هزارم برای ضدعفونی پوست و مخاط استفاده می شود. برای سترون نگه داشتن لوازم جراحی نیز از محلول یک هزارم آن که دارای نیم درصد نیترات دو سود است می توان استفاده کرد. اضافه کردن نیترات دو سود برای جلوگیری از زنگ زدن لوازم است. 9- گندزداهای متفرقه: الکل، پرمنگنات دوپتاس، ید، آب اکسیژنه، هالامید، اسیدها، پاک کننده ها (دترژان ها) الکل: الکل میکروب کشی است که در غلظت 50 تا 70 درصد بسیار موثر می باشد. چون الکل در مجاورت آب تأثیر خود را بر عوامل بیماری زا بروز می دهد بدین جهت الکل خالص ضدعفونی کننده نیست ولی وقتی مقداری آب به آن اضافه شود خاصیت میکروب کشی پیدا می کند. مثلاً الکل اتیلیک 70 درصد در مدت زمان کمتر از 30 ثانیه بسیاری از عوامل بیماری زا را از بین می برد. پرمنگنات دوپتاس: ضدعفونی کننده خوبی است، ولی از نظر اینکه خاصیت اکسید کنندگی زیادی دارد، اثر میکروب کشی خود را در مجاورت مواد آلی از دست می دهدو محلول یک هزارم آن بعضی مواقع برای ضدعفونی لوازم آلوده و ظروف آشپزخانه مصرف می شود. در گذشته برای ضدعفونی سبزیجات نیز از پرمنگنات استفاده می شد ولی در حال حاضر کمتر در این مورد مصرف می شود. ید: محلول 2% ید در الکل 80% درجه به عنوان تنتورید در پزشکی به کار برده می شود. مقدار 5 تا 10 میلی گرم در لیتر در مدت 20 دقیقه تمامی باکتری ها و ویروس ها را از بین می برد که این مقدار برای ضدعفونی سبزی، میوه و ظروف توصیه می شود. خاصیت میکروب کشی ید به باکتری ها و ویروس ها محدود نشده و بر هاگ ها و قارچ ها نیز موثر است. استفاده از این ماده در گندزدایی آب های آشامیدنی چندان رایج نیست. آب اکسیژنه: یک ترکیب اکسیدکننده بوده و به عنوان ضدعفونی کننده به کار می رود. با وجود این که اکسید کننده قوی است ولی خاصیت ضدعفونی کنندگی آن پایین است. هالامید: ضدعفونی کننده ای است که گرد آن به خوبی در آب حل می شود و درجه خلوص آن 99/5 است. به نسبت 2 تا 5 در هزار در آب به مصرف می رسد. و هر چه غلظت آن کمتر باشد مدت تماس آن افزایش خواهد یافت. با محلول فوق می توان وسایل بیمارستانی را ضدعفونی کرده و به علت غیرسمی بودن، در ضدعفونی سبزی و ظروف مواد غذایی نیز مورد استفاده قرار دارد. زمان لازم برای ضدعفونی 2 تا 4 ساعت می باشد. اسیدها: اسید سولفوریک و اسید کلریدریک از جمله اسیدهای معدنی به شمار می روند که خاصیت میکروب کشی دارند. اسید سولفوریک قادر است در طول یک ساعت باسیل حصبه را با غلظت یک هزارم نابود می کند. خاصیت گندزدایی اسید کلریدریک ضعیف تر از اسیدسولفوریک بوده در غلظت های بالا، میکروب ها را از بین برده ولی در غلظت های پایین، غالباً به عنوان ماده ضد فساد مصرف می شود. اسیدهای آلی قدرت یونیزاسیون آن ها کمتر است ولی اثر میکروب کشی مناسبی دارند. به عنوان مثال اثر میکروب کشی اسیدبنزوئیک حدود 7 برابر اثر میکروب کشی اسید کلریدریک می باشد (درشرایط مساوی). اسید فرمیک و اسیداستیک خاصیت میکروب کشی ضعیفی را دارا هستند و از اسیدبوریک برای ضدعفونی چشم استفاده می شود. پاک کننده ها (دترژان ها): پاک کننده ها شامل صابون ها، پودرهای رختشویی، و مایعات ظرفشویی می باشند. صابون ها از ترکیب اسید های چرب با یک قلیا نظیر سودسوزآور یا پتاس به دست می آید. صابون هایی که از نمک سدیم تهیه می شود صابون سخت می باشند و صابون هایی که از املاح پتاسیم به دست می آید صابون های نرم یا مایع هستند. صابون ها در صورتی که ماده گندزدا همراه نداشته باشند ضدعفونی کننده نیست ولی کثافات و میکروب ها را از روی البسه و دست به علت جذب سطحی از بین می برند. پودرهای رختشویی فرمولی کم و بیش مشابه هم داشته و آن هایی که در ایران ساخته می شوند اغلب دارای ترکیبات زیر هستند: فسفاتی که به پودر اضافه می شود سختی آب را کاهش نمی دهد، سیلیکات به عمل پاک کنندگی کمک کرده و از پوسیدن البسه جلوگیری می کند، سولفات سدیم نقش ماده خنثی را ایفا نموده و پربورات موجب سفیدی بیشتر البسه می گردد. در مورد اثرات سوء پاک کننده ها باید دانست همه ساله تعداد زیادی از کودکان با خوردن مواد پاک کننده دچار ناراحتی و عوارض گوناگون می شوند. تماس مداوم خانم های خانه دار با این مواد باعث تحریک پوست، چشم و عوارض دیگر می گردد. در مواردی که ظروف شسته شده با دترژان ها به خوبی آبکشی نشود، بقایای این مواد همراه با مواد غذایی که در این ظروف خورده می شود وارد دستگاه گوارشی انسان گردیده و می تواند اختلالات گوارشی ایجاد کند و نیز لباس هایی که برای شستن آن ها از دترژان ها استفاده شده و مقداری از دترژان ها در آن ها باقی مانده می تواند در افراد ایجاد آلرژی کند. بنابراین لازم است در مورد استفاده از این مواد مردم را به خوبی مطلع کرد زیرا در بسیاری موارد مشاهده شده که افراد بی اطلاع برای شست و شوی بدن و موی سر خود از پودرهای رخت شویی استفاده می کنند و در نتیجه بعضی افراد دچار آلرژی پوستی سخت می شوند. در مورد کنترل محصولات کارخانجات تولیدکننده این مواد باید نهایت دقت را مبذول گردد تا مقدار ترکیبات موجود در دترژان ها از حد تجاوز نکند. ضمناً نظارت بر دفع صحیح فاضلاب های ناشی از فعالیت این گونه واحد ها نیز امری بسیار الزامی در جهت حفظ و سالم سازی محیط زیست می باشد که بایستی مورد توجه کامل قرار گیرد.
فاطمه | يكشنبه 24 فروردين 1399
لطفا جهت ارائه نظر وارد شوید